ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ:

Rodzina z Armenii i nasza tłumaczka Viola Khondkaryan.

Tegoroczne 73. Urodziny Starówki w Skarbnicy Polskich Ormian możemy uznać za zdecydowanie udane. W piątek atrakcją był spacer śladami Ormian po starym i Nowym Mieście. W sobotę pierwsi goście pojawili się zaraz po 14:00, a przez cały czas napływali kolejni. Odwiedziła nas również 4-osobowa grupa Ormian, którzy w Warszawie gościli raptem 3 dni, to wspaniałe, że Skarbnica znalazła się w programie ich pobytu w stolicy.
Wśród gości było starsze małżeństwo z Włoch, zachwycone naszą ekspozycją, wszyscy bez wyjątku odwiedzający zainteresowani wiedzą o historii Ormian w Polsce, ciekawymi opowieściami i eksponatami.
Jak co roku ogromne powodzenie miały warsztaty nauki tańców ormiańskich poprowadzone przez młodzież z Organizacji Młodzieży Ormiańskiej w Polsce.

fot.: Olga M., Viola K., mot

Սիրելի՛ ընթերցողներ։

«Հայոց պատմության հանդեպ սերը դարձավ այս նախաձեռնության հիմնաքարն ու շարժիչ ուժը», — ասել է Յագելոնյան համալսարանի ռեկտոր, պրոֆեսոր Պյոտր Եդինակն՝ Սադոկ Բարոնչի անվան Լեհաստանի հայերի պատմության ուսումնասիրման կենտրոնի հանդիսավոր բացման արարողության ժամանակ։ Այս խոսքերը լիովին կարելի է վերաբերել նաև «Ավետիս»-ի այս համարում ներկայացված բազմաթիվ նախաձեռնություններին, որոնց նպատակն է պահպանել լեհահայերի ժառանգությունը գալիք սերունդների համար։ Այս բնագավառում հատկապես արժե ընդգծել «Լեհահայերի պատմության վավերագրական հուշարձաններ» աղբյուրագիտական շարքի մշակման մեջ ներգրավված միջազգային և միջգիտակարգային հետազոտողների խմբի կատարած մեծ աշխատանքը։ Այս համարում ներկայացնում ենք յոթ հատորներ, որոնք լույս են տեսել Հումանիտար գիտությունների զարգացման ազգային ծրագրի ֆինանսական աջակցության շնորհիվ։ Դրանք ցույց են տալիս այն աղբյուրների բազմազանությունը, որոնք կարող են ծառայել հայկական պատմության հարուստ ժառանգության բացահայտմանը։ Մեր էջերում անդրադառնում ենք նաև հայկական ժառանգության պահպանման գաղափարին մեծապես նվիրված երկու նշանավոր անձանց հիշատակին, որոնք հեռացան կյանքից վերջին ամիսների ընթացքում՝ Եվա Աբգարովիչին՝ Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի առաջին նախագահին, և Զբիգնև Կոշչովին՝ լեհահայերի երաժշտական մշակույթի հետազոտող գիտնականին։ Միաժամանակ, սակայն, ուշադրությամբ հետևում ենք նաև Հայաստանի իրավիճակին, որի համար Իսրայելի և ԱՄՆ-ի հարձակումը Իրանի վրա չի կարող անտարբեր լինել։ Մարտյան ագրեսիայի քաղաքական և տնտեսական հետևանքներին իր ծավալուն վերլուծության մեջ անդրադառնում է Վիտոլդ Ռեպետովիչը։ Ինչպես միշտ, մեր էջերում տեղ է հատկացված նաև հայ ստեղծագործողների և նրանց գործերի հետ ծանոթությանը, ինչպես նաև հայկական նախաձեռնությունների ողջ բազմազանությանը։ Մաղթում ենք հաճելի ընթերցանություն։
Հրավիրում ենք ծանոթանալու «Ավետիս» ամսագրի 66-րդ համարի բովանդակությանը։ www.awedis.ormianie.pl

Այս տարվա միջոցառումները՝ նվիրված Օսմանյան Թուրքիայում հայ ժողովրդի համար ողբերգական իրադարձությունների 111-րդ տարելիցին, սկսվեցին ապրիլի 23-ին։ Զոհերի հիշատակը հարգեցինք Հայ կաթողիկե ծեսով մատուցված Սուրբ Պատարագով, որը գլխավորեց քահանա, պրոֆեսոր Յուզեֆ Նաումովիչը՝ Ֆրետա փողոցում գտնվող դոմինիկյան հայրերի հյուրընկալ եկեղեցում։ Սուրբ Պատարագից հետո տեղի ունեցավ բացառիկ երաժշտական միջոցառում, որը կազմակերպել էր «NUR» Մշակութային նախաձեռնությունների ինստիտուտ հիմնադրամը։ Համերգը բացվեց հայ սոպրանո Նելլի Սաղաթելյանի կատարմամբ հնչած հայկական ժողովրդական օրորոցայինով։ Այնուհետև ելույթ ունեցավ հեղինակավոր Cracow Singers երգչախումբը, որը Ֆրետա փողոցի եկեղեցում հավաքված բազմաթիվ ունկնդիրներին մեկ ժամ շարունակ պարգևեց բարձրարվեստ երաժշտական երեկո։ Երգչախումբը կատարեց Կոմիտասի, Քշիշտոֆ Պենդերեցկու, Հենրիկ Միկոլայ Գուրեցկու, Շամոտուի Վացլավի, ինչպես նաև Էդվարդ Գրիգի և Օռլանդո դի Լասոյի ստեղծագործությունները։ Համերգը բարձրագույն գեղարվեստական մակարդակի բացառիկ կատարում էր։ Խորին շնորհակալություն ենք հայտնում միջոցառման կազմակերպիչներին՝ յուրաքանչյուր հայի համար այսքան կարևոր հիշատակի օրը՝ Հայոց ցեղասպանության տարելիցը, նման արժանապատիվ և տպավորիչ կերպով ոգեկոչելու համար։ Ապրիլի 24-ին, ժամը 19:00-ին, ինչպես ամեն տարի, Վարշավայի հայ համայնքի ներկայացուցիչները հավաքվեցին Փովսինսկա փողոցում գտնվող Հայկական պուրակի խաչքարի մոտ՝ ոգեկոչելու այդ ողբերգական իրադարձությունների 111-րդ տարելիցը։
Ապրիլի 24-ը Վարշավայի Հայկական պուրակում գտնվող խաչքարի մոտ հայ համայնքի ամենամյա հավաքի օրն է։ Հայ կաթողիկե և Հայ առաքելական եկեղեցիների հոգևորականներ՝ քահանա, պրոֆեսոր Յուզեֆ Նաումովիչը և տեր Մինասը, աղոթք բարձրացրին 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի համար։ Ավանդույթի համաձայն՝ խաչքարի մոտ դրվեցին ծաղկեպսակներ և ծաղիկներ, ինչպես նաև վառվեցին հիշատակի մոմեր։
Ստորև ներկայացնում ենք ԿԱԻ-ի հրապարակման հղումը՝ https://www.ekai.pl/koncert-w-111-rocznice-ludobojstwa-ormian/

Ապրիլի 8-ին Վարշավայի Կարդինալ Ստեֆան Վիշինսկու անվան համալսարանի տարածքում տեղի ունեցավ գիտաժողով՝ նվիրված նշանավոր քաղաքացիագետ իրավաբան, պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչի հիշատակին։ Գիտաժողովը կազմակերպվել էր Լեհաստանում Հայ երիտասարդների կազմակերպության ներկայացուցիչների կողմից՝ Իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանողուհի Սուսաննա Ղարիբյանի գլխավորությամբ։ Այս միջոցառմանը Պրոֆեսոր Օհանովիչի մայր բուհից՝ Պոզնանի համալսարանից, ժամանել էր հետաքրքիր զեկուցմամբ պրոֆեսոր դոկտոր հաբիլիտացված Անջեյ Գուլչինսկին, որը դեռևս ուսանող տարիներին առնչվել էր գիտ․ դոկտոր, պրոֆ Օհանովիչի հետ։ Իր «Հայկական ավանդույթի և եվրոպական իրավական մշակույթի միջև» խորագրով զեկուցման ընթացքում նա անդրադարձավ Պրոֆեսորի կապերին լեհահայերի հետ, ներկայացրեց նրա գիտական ուղին, ինչպես նաև քաղաքացիական իրավունքի և լեհական օրենսդրության զարգացման գործում ունեցած կարևորագույն ձեռքբերումներն ու վաստակը։ Հաջորդ զեկուցումով հանդես եկավ համալսարանի գիտ․ դոկտոր, պրոֆ Դարիուշ Ֆուխսն էր, ով իր «Պայմանագրերի ազատությունը՝ ըստ պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչի, կամ՝ անժամկետ ուղենիշներ լեհ օրենսդրի համար» խորագրով զեկուցումը նվիրեց այն փաստի հիմնավորմանը, որ տարիներ առաջ Պրոֆեսորի կողմից մշակված իրավական սկզբունքները մինչ օրս շարունակում են մնալ արդիական։ Կարճ ընդմիջումից հետո հնարավորություն ունեցանք առցանց լսելու Պոզնանի Ադամ Միցկևիչի անվան համալսարանի գիտ․ դոկտոր, պրոֆ Ագնեշկա Պիժինսկայի զեկուցումը։ Իր «Պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչը՝ պոզնանյան քաղաքացիական իրավունքի դպրոցի հիմնադիրը» խորագրով ելույթում նա ներկայացրեց պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչի կապերը Պոզնանի համալսարանի հետ և նրա մեծ ներդրումը լեհական քաղաքացիական իրավունքի զարգացման գործում։ Զեկուցողը անդրադարձավ նաև նրա իրավական ձեռքբերումների արդիականությանը՝ նշելով, որ նույնիսկ վերջերս՝ 2025 թվականին, Գերագույն դատարանը իր որոշումներում հղում է կատարել նրա իրավական աշխատություններին։ Վերջին զեկուցողը փաստաբան Արմեն Արտվիխն էր, ում ելույթը նվիրված էր «Ուղղակի հարստացման և դելիկտային պատասխանատվության հարաբերակցությունը պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչի հայեցակարգում» թեմային։ Նա պարզ և մատչելի ձևով ներկայացրեց այս բարդ թեման նաև իրավաբանական ոլորտից դուրս գտնվող ունկնդիրներին։ Երիտասարդ կազմակերպիչների հետաքրքրությունը պրոֆեսոր Ալֆրեդ Օհանովիչի անձի նկատմամբ պայմանավորված էր ոչ միայն լեհական քաղաքացիական իրավունքի զարգացման գործում նրա ունեցած մեծ վաստակի գնահատմամբ, այլև նրա հայկական ծագմամբ։ Մեծ գնահատանքի են արժանի նրանք՝ Պրոֆեսորի կերպարը հիշատակելու, այսքան հետաքրքիր զեկուցողներ հրավիրելու և միջոցառումը բարձր մակարդակով կազմակերպելու համար։

2026 թվականի մարտի 18-ին՝ չորեքշաբթի օրը, տեղի ունեցավ Յագելոնյան համալսարանի Պատմության ինստիտուտին կից հիմնադրված Սադոկ Բարոնչի անվան Լեհահայերի պատմության ուսումնասիրման կենտրոնի գործունեության պաշտոնական բացումը։
Ինչպես կարդում ենք Ինստիտուտի ֆեյսբուքյան էջում. «Ուրախ ենք, որ Լեհաստանում հայերի պատմության ուսումնասիրության կենտրոնը, որն զբաղվելու է միջնադարից մինչև մեր օրերը հայերի պատմության հետազոտությամբ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով սոցիալ-տնտեսական հարցերին, մշակույթին, Հայ Եկեղեցու պատմությանը, լեհ-հայկական հարաբերություններին և սփյուռքի պատմությանը, հիմնադրվել է հենց Յագելոնյան համալսարանում: Կենտրոնի գործունեությունը կներառի ինչպես գիտական ծրագրերի իրականացում, այնպես էլ հանրահռչակմանն ուղղված նախաձեռնություններ, այդ թվում՝ գիտաժողովների, սեմինարների և աշխատաժողովների կազմակերպում, ինչպես նաև հետազոտական ենթակառուցվածքների զարգացում (մասնավորապես՝ սկզբնաղբյուրների թվային շտեմարանի ստեղծում և զարգացում):
Կենտրոնի գործունեության պաշտոնական բացումը կարևոր քայլ է Լեհաստանում հայերի պատմության ուսումնասիրության զարգացման և այս ոլորտում միջազգային համագործակցության ամրապնդման ուղղությամբ»։
Բացման արարողությանը Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամը ներկայացնում էր հիմնադրամի վարչության անդամ Պավել Կժեչունովիչը։ Ավելի մանրամասն տեղեկություններ կհրապարակվեն «Ավետիս» եռամսյա պարբերականի առաջիկա համարում։ Լուսանկարը՝ Սադոկ Բարոնչի անվան Լեհաստանի հայերի պատմության ուսումնասիրման կենտրոն

2026 թվականի փետրվարի 11-ին Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, գիտ․ դոկտոր, պրոֆ.  Կշիշտոֆ Ստոպկան տեղեկացրեց, որ նախորդ վարչության հրաժարականից հետո նշանակվել է նոր վարչություն՝ երեք տարվա պաշտոնավարման ժամկետով։
Իրենց համաձայնությունը հայտնելուց հետո վարչության կազմում ընդգրկվել են հետևյալ անձինք՝ Պավել Կժեչունովիչը, դոկտոր Անջեյ Գլինսկին՝ որպես վարչության նոր նախագահ, և դոկտոր Պյոտր Կոնդրաչուկը։ Նոր վարչությանը մաղթում ենք հաջողությամբ իրականացնել հիմնադրամի կանոնադրական բոլոր նպատակներն ու պարտականությունները, մեծ հաջողություններ գրանցել հայկական ժառանգության հանրահռչակման գործում և նպաստել հիմնադրամի հետագա զարգացմանը։
Հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անունից պրոֆեսոր Կշիշտոֆ Ստոպկան շնորհակալություն հայտնեց նախորդ վարչությանը։

Ֆրանցիսկոս Սրբազան Քահանայապետը արքեպս. Ադրիան Գալբասին նշանակել է Լեհաստանում բնակվող Արևելյան ծիսակարգի կաթողիկե Եկեղեցիների հավատացյալների նոր օրդինարիոս, այդ թվում՝ Հայ Կաթողիկե Եկեղեցու հավատացյալների առաջնորդ։ Այդ մասին այսօր կեսօրին հայտնել է Լեհաստանում Առաքելական Նունցիատուրան։
Արքեպս. Ադրիան Գալբասը կստանձնի այն հավատացյալների հոգևոր առաջնորդի դերը, ովքեր պատկանում են Արևելյան կաթողիկե Եկեղեցիներին և բնակվում են Լեհաստանում, սակայն չունեն սեփական եկեղեցական կառավարման կառուցվածք։
Բացի հռոմեական կաթողիկե Եկեղեցուց, որն ունի Լեհաստանում կայուն և զարգացած կառույց (արքեպիսկոպոսություններ և թեմեր), երկրում ապրում են նաև այլ Արևելյան ծիսակարգի կաթողիկե եկեղեցիների հավատացյալներ։ Դրանք Եկեղեցիներ են, որոնք ծագում են արևելյան ավանդույթներից, սակայն լիակատար միության մեջ են Հռոմի Պապի հետ։ Նրանց շարքում են, օրինակ, հայ կաթողիկէները, հունական կաթողիկէները (հռոմեա-կաթոլիկներ), մարոնիները և ղպտիները։ Այս Եկեղեցիները տարբերվում են լատինական Եկեղեցուց իրենց լիտուրգիական ավանդությամբ, կանոնական կարգապահությամբ (կարգավորվում են «Արևելյան կաթողիկե Եկեղեցիների կանոնների ժողովածուով») և աստվածաբանական տերմինաբանության որոշ յուրահատկություններով։ Չպետք է նրանց շփոթել ուղղափառ Եկեղեցիների հետ, քանի որ նրանք ճանաչում են Հռոմի Պապի գերիշխանությունը՝ միաժամանակ պահպանելով արևելյան ավանդույթները։
Արքեպս. Ադրիան Գալբասը կստանձնի նաև Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի հոգևոր հովվապետի դերը։ Հիմնադրամը ստեղծվել է 2006 թվականին՝ Լեհաստանում Արևելյան ծիսակարգի կաթողիկեների օրդինարիոս, Վարշավայի արքեպիսկոպոս, հիշատակելի կարդինալ Յուզեֆ Գլեմպի նախաձեռնությամբ։ Մինչ այս տարվա սկիզբը Հիմնադրամի հոգևոր հովվապետը եղել է արքեպս. կարդինալ Կազիմեժ Նիչը, ում Հիմնադրամը խորին երախտագիտություն է հայտնում տարիների ընթացքում ցուցաբերած աջակցության և հոգածության համար։
Ավելին՝ https://archwwa.pl/aktualnosci/abp-galbas-mianowany-nowym-ordynariuszem-wiernych-obrzadkow-wschodnich-w-polsce-2/
լուս.՝ Յակուբ Շիմչուկ

Սիրելի ընթերցողներ,
Առջևում է Մեծ Եղեռնի 110-րդ տարելիցը։ Օսմանյան կայսրությունում 1915 թ. ապրիլի 24-ին բռնություն էր սկսվել, երբ Կոստանդնուպոլսում ձերբակալվեցին և դաժանաբար սպանվեցին հայկական մտավորականության 2345 ներկայացուցիչներ։ Այդ բռնությունները շարունակվեցին տարիներ շարունակ՝ խլելով մեկուկես միլիոն անմեղ հայերի կյանք։ Արդեն անցել է ավելի քան մեկ դար այդ խայտառակ հանցագործությունից, սակայն հայերը մինչ օրս ստիպված են պայքարել ճշմարտության և արդարության համար։ Եվ այդ պայքարում նրանք չափազանց կարիք ունեն դաշնակիցների։
Լեհաստանի Հանրապետությունը դեռ 20 տարի առաջ՝ Սեյմի հատուկ բանաձևով, պաշտոնապես ճանաչեց Օսմանյան կայսրությունում հայերի կոտորածը որպես ցեղասպանություն՝ ընդգծելով, որ դրա դատապարտումը «ամբողջ մարդկության բարոյական պարտքն է»։ Մեր այս թողարկման էջերում մարշալ Մարեկ Յուրեկը պատմում է այդ պատմական բանաձևի նախապատրաստման ընթացքի և դրա արձագանքների մասին։
Այս համարում մենք հիշում ենք նաև Բոգդան Գեմբարսկու կերպարը, ով դեռ կես դար առաջ հանդես էր գալիս թուրքական կողմից 1915 թ. հայ ժողովրդի դեմ իրականացված ցեղասպանության միջազգային ճանաչման օգտին։ Իր այս գործունեության համար նա վաստակեց հայ ժողովրդի երախտագիտությունը, որի խորհրդանիշը՝ խաչքարը, տեղադրված է նրա գերեզմանին՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի նվիրատվությամբ։
Հատկապես հրավիրում ենք ձեզ ծանոթանալ թուրք-հայկական հարաբերությունների միջնադարից հասած պատմությանը, որոնք իրենց սկզբից իսկ նշանավորված էին սելջուկյան նվաճողների դաժանությամբ։ Սակայն, ինչպես հիշեցնում է իր հոդվածում Վիտոլդ Ռեպետովիչը, այդ հարաբերություններն ունեցել են նաև իրենց լուսավոր էջերը։
Այս տարի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը մոտ է ժամանակային առումով մի քանի օր առաջ նշվող Սուրբ Զատկին։ Թող այս բացառիկ պահը մեզ օգնի՝ հավատով նայելու հայ ժողովրդի տառապալից պատմությանը՝ հիշելով, որ խաչը հարության սկիզբն է։
Խմբագրություն
www.awedis.ormianie.pl

Այս տարի Լեհաստանի մայրաքաղաքում հայկական փոքրամասնության համայնքը Մեծ Եղեռնի 110-րդ տարելիցը նշեց պատշաճ կերպով։ Տարբեր կազմակերպությունների պատրաստած միջոցառումները շարունակվեցին երեք օր։ Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված միջոցառումների մեկնարկը տրվեց ապրիլի 23-ին՝ չորեքշաբթի օրը, Վարշավայի Սուրբ Երրորդության ավետարանական եկեղեցում կազմակերպված համերգով, որը կազմակերպել էր Հայ-լեհական հասարակական կոմիտեն։
Համերգ Սուրբ Երրորդության եկեղեցում
Համերգից առաջ ելույթ ունեցան՝ Լեհաստանում Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևորականության ներկայացուցիչ՝ Մարկոս եպիսկոպոսը, Հայաստանի Հանրապետության դեսպանն Լեհաստանում՝ գերաշնորհ Ալեքսանդր Արզումանյանը, ինչպես նաև համերգի կազմակերպիչ, Հայ-լեհական հասարակական կոմիտեի նախագահ՝ Հրաչյա Բոյաջյանը։ Ծրագրում հնչեցին Կոմիտասի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Արամ Բաբաջանյանի, Հենրիկ Գորեցկու և ժամանակակից հայկական երաժշտության գործեր։ Դրանք կատարվեցին Գրիգոր Առաքելյանի (Հայաստան) ղեկավարած Սիլեզիայի կամերային նվագախմբի և «Resonans con tutti» երգչախմբի կողմից՝ Արլենա և Վալդեմար Գալյազկների պատրաստությամբ։ Գրիգոր Առաքելյանի՝ Մեսրոպ Մաշտոցի տեքստերով կոմպոզիցիան արժանացավ մեծարանքի խոսքերի։
Գիտաժողով Վարշավայի համալսարանում
Ապրիլի 24-ին՝ Եղեռնի տարելիցի երկրորդ օրը, Լեհաստանի Հայ երիտասարդության կազմակերպությունը կազմակերպեց գիտաժողով՝ «Armenian Genocide Remembrance Day» խորագրով։ Կազմակերպությունը միավորում է Վարշավայում սովորող հայ ուսանողներին։ Գիտաժողովում անցկացվեցին թեմատիկ քննարկումներ՝ պատմաբանների, լրագրողների ու ակտիվիստների մասնակցությամբ։ Բանախոսությունները կենտրոնացած էին Եղեռնի վերաբերյալ միջազգային ընկալումների, պատմագիտական և մեդիա դիտարկումների շուրջ։ Հիշատակվեց նաև Լեհաստանի Սեյմի 20 տարի առաջ ընդունած բանաձևը, որով Լեհաստանը պաշտոնապես ճանաչեց 1915 թ․ կոտորածները որպես ցեղասպանություն։
Էկումենիկ աղոթք Հայկական հրապարակում
Գիտաժողովից հետո մասնակիցները ուղևորվեցին Վարշավայի Հայկական պուրակ, որտեղ ելույթ ունեցավ դեսպան Ալեքսանդր Արզումանյանը՝ ընդգծելով պատմական հիշողության և ժողովուրդների երկխոսության կարևորությունը։ Այնուհետև տեղի ունեցավ էկումենիկ աղոթք՝ զոհերի հիշատակին՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևոր հայր Մինաս Հախվերդյանի և Հայ Կաթողիկե եկեղեցու ներկայացուցիչ, պրոֆեսոր Հովսեփ Նաումովիչի գլխավորությամբ։ Միջոցառման հետագա հատվածում տարբեր հաստատությունների, խորհրդարանական խմբերի և հասարակական կազմակերպությունների պատվիրակությունները ծաղկեպսակներ դրեցին ու ծաղիկներ խոնարհեցին, վառվեցին խաչի տեսքով դասավորված մոմեր։
Ապրիլի 25-ը Հայոց ցեղասպանության 110-րդ տարելիցի միջոցառումների արդեն երրորդ օրն էր։ Այս օրը կազմակերպված միջոցառումներն անցկացվեցին Վարշավայի մետրոպոլիտ արքեպիսկոպոս Ադրիան Գալբասի պատվավոր հովանու ներքո։ Նա Լեհաստանում հայ կաթոլիկների հոգևոր առաջնորդն է։ Սակայն այդ օրը գերաշնորհը չէր կարող մասնակցել միջոցառումներին, քանի որ գտնվում էր Հռոմում՝ Սրբազան Հայր Ֆրանցիսկոս Պապի հուղարկավորությանը։
Քննարկում «Հայոց ցեղասպանությունը աշխարհի հայացքով»՝ Վարշավայի Արքեպիսկոպոսական նստավայրում
Ապրիլի 25-ին, ժամը 16։30-ին, Վարշավայի Միոդովա փողոցում՝ Մետրոպոլիտական Կուրիայի շենքում, կայացավ «Հայոց ցեղասպանությունը աշխարհի հայացքով» խորագրով քննարկում՝ նվիրված Լեհաստանի Հանրապետության Սեյմի՝ ցեղասպանությունը դատապարտող պատմական բանաձևի 20-ամյակին։ Միջոցառումն իրականացվել էր Գլիվիցեի Տ. Հոգեշնորհ արքեպիսկոպոս Հովսեփ Թեոդորովիչի անվան Լեհաստանի Հայերի Միության նախաձեռնությամբ։
Պատվավոր հյուրի կարգավիճակով միջոցառմանը ներկա էր Գերաշնորհ Ռաֆալ Մարկովսկի եպիսկոպոսը։ Քննարկման մասնակիցներն էին՝ Հայ կաթոլիկների հոգևոր հովիվ, պրոֆեսոր Հովսեփ Նաումովիչը, Լեհաստանի Սեյմի նախկին նախագահ և հիշյալ բանաձևի համահեղինակ Մարեկ Յուրեկը, Մերձավոր Արևելքի հարցերով փորձագետ, գիտնական և հրապարակախոս դոկտոր Վիտոլդ Ռեպետովիչը, ինչպես նաև Լեհահայոց Մշակույթի և Ժառանգության Հիմնադրամի համահիմնադիր և նախկին նախագահ Յան Աբգարովիչը։ Քննարկումը վարում էր ճանաչված լրագրող Քշիշտոֆ Զիեմեցը։
Միջոցառման ավարտին պրոֆ. Հովսեփ Նաումովիչը Հայոց ցեղասպանության նահատակների հոգու հանգստության համար աղոթք կատարեց։

Վարշավայի Ֆրետի փողոցի Հայկական նրբանցքում բացվեց «Հայերը – Բաքու – 1905» ցուցահնադեսը
Հայոց ցեղասպանության տարելիցի միջոցառումների շրջանակում այդ օրը, ժամը 18:30-ին, տեղի ունեցավ «Հայերը – Բաքու – 1905» խորագրով ցուցահանդեսի բացումը, որը պատրաստել էր Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամը։ 1915 թվականի իրադարձությունները հայ ժողովրդի բնաջնջման սկիզբը չէին․ ողբերգական դեպքերը տեղի էին ունենում դեռևս 19-րդ դարի վերջերից։ Այդ վայրագությունների դրսևորումներից էր 1905 թ․ Բաքվում հայերի մի քանի օր տևած ջարդերը, որոնք կազմակերպել էին կովկասյան մուսուլման թաթարները, որ հետագայում ադրբեջանցիներ կոչվեցին։
Լեհահայ ընտանիքներից մեկը՝ Ստանիսլավ և Զոֆյա Լուկաշևիչները, 19-րդ դարի վերջում հեռացել էին Ավստրո-Հունգարական կայսրությունից և հաստատվել Բաքվում, որը հայտնի էր որպես «նավթի էլդորադո»։ Մի քանի օր տևած անկարգությունները և հայ բնակչության կոտորածը խոր հետք էին թողել նրանց հիշողության մեջ։ Տարիներ անց հեռանալով Բաքվից՝ նրանք իրենց հետ տարել էին այդ իրադարձությունները վկայող լուսանկարները։ Մի քանի տարի առաջ Լուկաշևիչների ծոռնուհին այդ նյութերը հանձնել էր Հիմնադրամի արխիվին։ Այս նվերին շնորհիվ՝ Լեհահայոց մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամը, 1905 թվականի ջարդերի 120-րդ տարելիցի կապակցությամբ, կազմակերպել է բացօթյա ցուցահանդես՝ «Հայերը – Բաքու – 1905» խորագրով։

Występ sopranistki Hasmik Baghdasaryan-Dolukhanyan podczas koncertu w kościele św. Jacka w Warszawie, fot. Skarbnica Polskich Ormian

Հայ կաթողիկէ պատարագ Սբ Հակոբ եկեղեցում
Ցուցահանդեսից հետո մասնակիցները ներկա գտնվեցին Հայ Կաթողիկե պատարագին, որը մատուցեց պրոֆ․ Հովսեփ Նաումովիչը՝ Սբ Հակոբ եկեղեցում։ Աղոթեցինք 1,5 մլն անմեղ զոհերի հոգիների հանգստության համար։ Քարոզում հիշատակվեց Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսի 2015 թ․ Պատարագը Սբ Պետրոսի տաճարում, ինչպես նաև նահատակ Իգնատիոս Մալոյանի կերպարը։ Հիշատակվեց նաև Եղեռնի նահատակների սրբադասումը՝ Առաքելական Եկեղեցու կողմից։
Օրվա վերջին միջոցառումը հայկական երաժշտության համերգն էր՝ կազմակերպված «ՆՈՒՌ» մշակութային նախաձեռնությունների ինստիտուտի կողմից։ Ելույթ ունեցան Հայաստանից հրավիրված հրաշալի երգչուհի Հասմիկ Բաղդասարյան-Դոլուխանյանը (սոպրանո), Նելլի Մարտիրոսյանը (դուդուկ) և ջութակահարուհի Քրիստինե Հարությունյանը

Młodzi Ormianie prowadzą lekcje tańców ormiańskich

2025 թ․ մայիսի 17-ը… իսկապես բացառիկ օր էր։
Շաբաթօրյա հանդիպումը սկսվեց Սուրբ Պատարագով Լազենկովսկա փողոցում՝ Հայաստանից ժամանած բացառիկ հյուրի՝ երգիչ Արամ Գաբաղչուրյանի մասնակցությամբ։ Նրա ձայնային ներկայությունը պատարագի ընթացքում դարձավ անմոռանալի պահ մեզ համար։ Սուրբ Պատարագից հետո Արամ Գաբաղչուրյանը Կոմիտասի երեք երգերով մեզ ուրախություն պարգևեց։ Հանդիպման ավարտին միասին լուսանկարվեցինք։
Չնայած վատ՝ անձրևոտ եղանակին՝ Թանգարանների գիշերն սկսվեց ժամը 18:00-ին։ Այդ նույն ժամին Սուրբ Աննայի եկեղեցու մոտից սկսվեց զբոսանք հայկական հետքով։ Նույն ժամանակահատվածում մեր հիմնադրամի գրասենյակ սկսեցին այցելել բազմաթիվ հյուրեր։ Հատկապես ուրախալի էր Լեհաստանի Հայ երիտասարդության կազմակերպության բազմաթիվ անդամների ներկայությունը։ Նրանք հայկական պարեր էին սովորեցնում, ինչը մեծ ուշադրության արժանացավ, ուստի երիտասարդները մեծ ոգևորությամբ շարունակեցին պարել։ Սկզբում՝ դրսում, իսկ արդեն ժամը 22:00-ից հետո՝ ներսում, երբ հյուրերը, Նարեկ սարկավագի առաջնորդությամբ, պարում էին հիմնադրամի ցուցասրահի կենտրոնական վիտրինի շուրջ։ Հայկական մեղեդիները և պարերը արժանացան մեծ խանդավառության՝ ուրախություն պարգևելով բոլոր ներկաներին։
Բացի այցելուներին ցուցասրահով ուղեկցելուց և պարային ներկայացումներից՝ կայացավ նաև շատ հետաքրքիր միջոցառում։ Մեզ այցելեց մեր ամենաթանկարժեք՝ պատարագային զգեստների հավաքածուի երկու կոնսերվատորներից մեկը։ Նրա պատմածը՝ հագուստների ծագման, հատկապես՝ գործվածքների պատրաստման մասին, որոնցից այդ զգեստները կարվել են, բոլորիս համար հիացական էին։ Ներկաները բազմաթիվ հարցեր էին տալիս՝ օրինակ՝ ինչպես են պատրաստվում ոսկե և արծաթե թելերն ու նուրբ ասեղնագործությունները, որոնք հաճախ հանդիպում են այդ գործվածքներում։ Պատմությունը՝ 300 տարի առաջ ձեռքով նախշազարդ «վելյուր» գործելու մասին, ուղղակի ապշեցնող էր։
Տեսականորեն գիշերային ծրագիրը պիտի ավարտվեր կեսգիշերին, բայց չստացվեց։ Վերջին այցելուներն հեռացան կեսգիշերից բավական ուշ։ Ամփոփելով՝ կարելի է ասել՝ դա բացառիկ շաբաթ էր՝ լի ոգեշնչող իրադարձություններով։ Այցելուների գոհունակությունն ու բարձր գնահատականը մեզ հսկայական խթան է տալիս շարունակելու մեր աշխատանքը։
Հեղինակ՝ ՄՕՏ, լուս․՝ Վլադիսլավ Դենցա